ഹദീസ് നമ്മിലേക്ക് എത്തിയ വഴി

ഒരു വാർത്ത നമ്മുടെ ഫോണിലേക്ക് വരുന്നു. "ഇത് സത്യമാണ്, എല്ലാവരിലേക്കും എത്തിക്കുക" എന്ന് താഴെ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. ആരാണ് ആദ്യം പറഞ്ഞതെന്ന് ആർക്കും അറിയില്ല. എത്ര കൈകൾ മാറിയാണ് നമ്മിലേക്ക് എത്തിയതെന്നും അറിയില്ല.

ഇന്നത്തെ കാലത്ത് ഒരു ആഴ്ച പഴക്കമുള്ള വാർത്ത പോലും ഉറപ്പിക്കാൻ നമുക്ക് പ്രയാസമാണ്. അപ്പോൾ ആയിരത്തി നാനൂറിലധികം വർഷം മുമ്പ് നബി ﷺ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ എങ്ങനെ വിശ്വസിക്കും?

ഈ ചോദ്യം ന്യായമാണ്. അതിനുള്ള ഉത്തരം അറിയുമ്പോൾ ഹദീസിനോടുള്ള നമ്മുടെ ആദരവ് പല മടങ്ങ് വർദ്ധിക്കും. കാരണം മനുഷ്യചരിത്രത്തിൽ ഒരു വ്യക്തിയുടെ വാക്കുകൾക്കായി ഇത്രയും സൂക്ഷ്മമായ സംരക്ഷണ സംവിധാനം മറ്റൊരിടത്തും കാണാനാവില്ല.

1ഹൃദയങ്ങളിൽ സൂക്ഷിച്ച വാക്കുകൾ

അറബികൾ ഓർമ്മശക്തിക്ക് പേരുകേട്ടവരായിരുന്നു. നീണ്ട കവിതകളും വംശപരമ്പരകളും അവർ മനഃപാഠമാക്കി കൈമാറിയിരുന്നു. ഇസ്ലാം വന്നപ്പോൾ ആ കഴിവ് അവർ ഏറ്റവും വിലപ്പെട്ട ഒന്നിനായി ഉപയോഗിച്ചു: ഖുർആനും നബി ﷺയുടെ വാക്കുകളും.

സ്വഹാബികൾ നബി ﷺയുടെ സദസ്സുകളിൽ ശ്രദ്ധയോടെ ഇരുന്നു. കേട്ടത് പരസ്പരം ആവർത്തിച്ചു, ഓർമ്മ പുതുക്കി. ചിലർ ഊഴം വെച്ച് സദസ്സിൽ പോയി, കേട്ടത് മറ്റുള്ളവരെ അറിയിച്ചു.

ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഹദീസുകൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്ത സ്വഹാബിയാണ് അബൂഹുറൈറ (റ). നബി ﷺയോടൊപ്പം ചെലവഴിച്ച വർഷങ്ങൾ അദ്ദേഹം പൂർണ്ണമായി അറിവ് നേടാൻ സമർപ്പിച്ചു.

2എഴുതിവെച്ച ഹദീസുകൾ

ഹദീസുകൾ മനഃപാഠത്തിലൂടെ മാത്രമാണ് കൈമാറിയത് എന്ന് ചിലർ തെറ്റിദ്ധരിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ നബി ﷺയുടെ കാലത്ത് തന്നെ ചില സ്വഹാബികൾ ഹദീസ് എഴുതിവെച്ചിരുന്നു.

അബൂഹുറൈറ (റ) തന്നെ ഇക്കാര്യം സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു:

അബ്ദുല്ലാഹ് ബ്നു അംറ് (റ) നബി ﷺയിൽ നിന്ന് കേൾക്കുന്നതെല്ലാം എഴുതിവെക്കുമായിരുന്നു. ചിലർ അതിനെ ചോദ്യം ചെയ്തപ്പോൾ അദ്ദേഹം നബി ﷺയോട് തന്നെ ചോദിച്ചു. നബി ﷺ തന്റെ വായിലേക്ക് ചൂണ്ടി, എഴുതിക്കൊള്ളാൻ പറഞ്ഞു; ഇതിൽ നിന്ന് സത്യമല്ലാതെ ഒന്നും പുറത്തുവരുന്നില്ല എന്നും. ഈ ഹദീസ് സുനനു അബീദാവൂദിൽ ഉണ്ട്.

മക്കാ വിജയ ദിവസം നബി ﷺ ഒരു പ്രഭാഷണം നടത്തിയപ്പോൾ, യമനിൽ നിന്നുള്ള അബൂശാഹ് എന്ന ഒരാൾ അത് എഴുതിത്തരാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു. "അബൂശാഹിന് എഴുതിക്കൊടുക്കുക" എന്ന് നബി ﷺ നിർദ്ദേശിച്ചു. ഈ സംഭവം സഹീഹുൽ ബുഖാരിയിൽ ഉണ്ട്.

3ഔദ്യോഗിക ക്രോഡീകരണം

ഹിജ്റ ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടെ സ്വഹാബികൾ ഓരോരുത്തരായി ലോകം വിട്ടുപോയി. അറിവ് നഷ്ടപ്പെടുമോ എന്ന ആശങ്ക ഉയർന്നു.

അപ്പോൾ ഖലീഫ ഉമർ ബ്നു അബ്ദിൽ അസീസ് ഹദീസുകൾ ശേഖരിച്ച് എഴുതാൻ പണ്ഡിതന്മാരോട് ഔദ്യോഗികമായി ആവശ്യപ്പെട്ടു. അറിവ് മാഞ്ഞുപോകുമെന്നും പണ്ഡിതന്മാർ ഇല്ലാതാകുമെന്നും ഭയപ്പെടുന്നു എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹം എഴുതിയത്. ഇമാം ബുഖാരി ഈ സംഭവം തന്റെ സഹീഹിൽ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്.

പിന്നീടുള്ള തലമുറകളിൽ ഇമാം മാലിക്, ഇമാം അഹ്മദ്, ഇമാം ബുഖാരി, ഇമാം മുസ്ലിം തുടങ്ങിയവർ വലിയ ഹദീസ് ഗ്രന്ഥങ്ങൾ തയ്യാറാക്കി. അതായത്, ഈ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ ശൂന്യതയിൽ നിന്ന് ഉണ്ടായതല്ല. നേരത്തെ മനഃപാഠത്തിലും എഴുത്തിലും ഉണ്ടായിരുന്ന ഹദീസുകളെ ക്രമപ്പെടുത്തി ശേഖരിച്ചതാണ്.

4"ആരിൽ നിന്ന് കേട്ടു?" — ഇസ്നാദ്

ഹദീസ് സംരക്ഷണത്തിലെ ഏറ്റവും അത്ഭുതകരമായ ഭാഗം ഇതാണ്. ഒരു വാർത്ത കേൾക്കുമ്പോൾ അത് ഉറപ്പിക്കാൻ ഖുർആൻ തന്നെ പഠിപ്പിക്കുന്നു:

ഒരു ഗോത്രത്തെക്കുറിച്ച് തെറ്റായ ഒരു വാർത്ത നബി ﷺക്ക് ലഭിച്ച സന്ദർഭത്തിലാണ് ഈ ആയത്ത് അവതരിച്ചതെന്നാണ് പ്രബലമായ റിപ്പോർട്ടുകൾ. വാർത്തകൾ ഉറപ്പിക്കുക എന്ന ഈ തത്വം ഹദീസ് പണ്ഡിതന്മാർ ഏറ്റവും ഗൗരവത്തോടെ നടപ്പാക്കി.

ഓരോ ഹദീസിനും ഒപ്പം അത് കൈമാറിയവരുടെ പേരുകളുടെ ഒരു ചങ്ങല അവർ സൂക്ഷിച്ചു: ഇന്നയാൾ എന്നോട് പറഞ്ഞു, അയാളോട് ഇന്നയാൾ പറഞ്ഞു... അങ്ങനെ നബി ﷺ വരെ.

ഇമാം മുസ്ലിം തന്റെ സഹീഹിന്റെ ആമുഖത്തിൽ രണ്ട് പ്രധാന വാക്കുകൾ ഉദ്ധരിക്കുന്നുണ്ട്. താബിഈ പണ്ഡിതനായ മുഹമ്മദ് ബ്നു സീരീൻ പറഞ്ഞു: ആദ്യകാലത്ത് ആളുകൾ നിവേദക പരമ്പരയെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചിരുന്നില്ല; എന്നാൽ കുഴപ്പങ്ങൾ (ഫിത്ന) ഉണ്ടായപ്പോൾ, "നിങ്ങളുടെ നിവേദകരുടെ പേര് പറയൂ" എന്ന് അവർ ചോദിച്ചുതുടങ്ങി.

അബ്ദുല്ലാഹ് ബ്നു മുബാറക് പറഞ്ഞു: ഇസ്നാദ് ദീനിന്റെ ഭാഗമാണ്; ഇസ്നാദ് ഇല്ലായിരുന്നെങ്കിൽ ആർക്കും തോന്നിയതെല്ലാം പറയാമായിരുന്നു.

5ഓരോ നിവേദകനെയും പരിശോധിച്ചവർ

പേരുകൾ എഴുതിവെച്ചാൽ മാത്രം പോരാ. ആ ചങ്ങലയിലെ ഓരോരുത്തരും വിശ്വസ്തനാണോ, ഓർമ്മശക്തിയുള്ളവനാണോ, പറയുന്നയാളെ നേരിട്ട് കണ്ടിട്ടുണ്ടോ — ഇതെല്ലാം പണ്ഡിതന്മാർ പരിശോധിച്ചു. ആയിരക്കണക്കിന് നിവേദകരുടെ ജീവചരിത്രം അവർ രേഖപ്പെടുത്തി.

ഈ പരിശോധനയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് ഹദീസുകൾ സഹീഹ് (ശരിയായത്), ഹസൻ (നല്ലത്), ദഈഫ് (ദുർബലം) എന്നിങ്ങനെ തരംതിരിക്കപ്പെട്ടത്. ഇമാം ബുഖാരി തന്റെ സഹീഹ് തയ്യാറാക്കാൻ വർഷങ്ങൾ ചെലവഴിച്ചു; ഉറപ്പുള്ളതെന്ന് ബോധ്യപ്പെട്ടവ മാത്രമാണ് അതിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയത്.

6നമ്മുടെ ജീവിതത്തിൽ

ഇന്ന് നാം ഒരു സഹീഹ് ഹദീസ് വായിക്കുമ്പോൾ, അതിന് പിന്നിൽ ഒരു വലിയ ചരിത്രമുണ്ട്. ഓർത്തുവെച്ച സ്വഹാബികൾ, എഴുതിവെച്ചവർ, നാടുകൾ താണ്ടി ഒരു ഹദീസിന്റെ ഉറവിടം തേടി യാത്ര ചെയ്ത പണ്ഡിതന്മാർ.

ആ പാരമ്പര്യം നമുക്ക് ഒരു പാഠം കൂടി നൽകുന്നു. ഏതൊരു വിവരവും "ആരിൽ നിന്ന്?" എന്ന് ചോദിക്കാതെ സ്വീകരിക്കരുത്. ഹദീസ് പണ്ഡിതന്മാരുടെ ഈ ശീലം, ഇന്നത്തെ വ്യാജവാർത്തകളുടെ കാലത്ത് ഓരോ വിശ്വാസിക്കും ഏറ്റവും ആവശ്യമുള്ള ഒന്നാണ്.