ഹദീസ് എന്നാൽ എന്ത്? ഒരു ലളിതമായ തുടക്കം

"ഇത് ഹദീസിൽ ഉള്ളതാണ്" — ഈ വാചകം നമ്മൾ എത്രയോ തവണ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. ജുമുഅ ഖുതുബയിൽ, വീട്ടിലെ മുതിർന്നവരുടെ ഉപദേശത്തിൽ, ഫോണിൽ വരുന്ന സന്ദേശങ്ങളിൽ പോലും.

പക്ഷേ ഒരു നിമിഷം ആലോചിച്ചു നോക്കൂ. ഹദീസ് എന്നാൽ കൃത്യമായി എന്താണ്? നബി ﷺ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ മാത്രമാണോ? അതോ അതിലും കൂടുതൽ ഉണ്ടോ?

ഈ ചോദ്യത്തിന് വ്യക്തമായ ഉത്തരം അറിയുന്നതാണ് ഹദീസ് പഠനത്തിന്റെ ആദ്യപടി. അടിത്തറ ഉറച്ചാലേ മുകളിലേക്ക് പണിയാൻ കഴിയൂ.

1ഹദീസ് എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം

അറബി ഭാഷയിൽ "ഹദീസ്" എന്നാൽ സംസാരം, വാർത്ത, പുതിയത് എന്നൊക്കെയാണ് അർത്ഥം. എന്നാൽ ഇസ്ലാമിക പഠനത്തിൽ ഈ വാക്കിന് കൂടുതൽ കൃത്യമായ ഒരു അർത്ഥമുണ്ട്.

ഹദീസ് പണ്ഡിതന്മാരുടെ നിർവ്വചനപ്രകാരം, നബി ﷺയിൽ നിന്ന് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ട വാക്ക്, പ്രവൃത്തി, അംഗീകാരം എന്നിവയാണ് ഹദീസ്. ഇതോടൊപ്പം അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വഭാവഗുണങ്ങളെയും ശാരീരിക രൂപത്തെയും കുറിച്ചുള്ള വിവരണങ്ങളും പലരും ഉൾപ്പെടുത്തുന്നു.

അതായത്, ഹദീസ് എന്നത് വാക്കുകളുടെ ഒരു ശേഖരം മാത്രമല്ല. നബി ﷺയുടെ ജീവിതം മുഴുവൻ നമ്മിലേക്ക് എത്തിക്കുന്ന ഒരു ജാലകമാണ്.

2ഒന്നാമത്തെ രൂപം: നബി ﷺയുടെ വാക്കുകൾ

ഹദീസ് എന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ നമ്മുടെ മനസ്സിൽ ആദ്യം വരുന്നത് ഇതാണ്. നബി ﷺ നേരിട്ട് പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ, സ്വഹാബികൾ കേട്ട് ഓർത്തുവെച്ച് പിൻതലമുറയ്ക്ക് കൈമാറിയവ.

ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ഒരു ഉദാഹരണം നോക്കാം. ഇമാം ബുഖാരി തന്റെ ഗ്രന്ഥം തുടങ്ങുന്നത് തന്നെ ഈ ഹദീസ് കൊണ്ടാണ്:

ഇത് നബി ﷺ സ്വന്തം വാക്കുകളിൽ പഠിപ്പിച്ച ഒരു പാഠമാണ്. ഉമർ (റ) ആണ് ഇത് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത്. ഇത്തരം ഹദീസുകളെ പണ്ഡിതന്മാർ "ഖൗലിയ്യ്" (വാക്കുകളിലൂടെയുള്ളത്) എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

3രണ്ടാമത്തെ രൂപം: നബി ﷺയുടെ പ്രവൃത്തികൾ

നബി ﷺ എന്ത് പറഞ്ഞു എന്നത് പോലെ തന്നെ പ്രധാനമാണ് അദ്ദേഹം എങ്ങനെ ജീവിച്ചു എന്നതും. സ്വഹാബികൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഓരോ ചലനവും ശ്രദ്ധയോടെ നോക്കിക്കണ്ടു, പിന്നീട് അത് വിവരിച്ചു.

നബി ﷺ എങ്ങനെ വുദൂ ചെയ്തു, എങ്ങനെ നമസ്കരിച്ചു, എങ്ങനെ ഭക്ഷണം കഴിച്ചു — ഇതെല്ലാം നമുക്ക് അറിയുന്നത് ഇത്തരം റിപ്പോർട്ടുകളിലൂടെയാണ്.

വീട്ടിൽ നബി ﷺ എന്താണ് ചെയ്യാറുണ്ടായിരുന്നത് എന്ന് ഒരാൾ ചോദിച്ചപ്പോൾ ആഇശ (റ) നൽകിയ മറുപടി നോക്കൂ:

ഇവിടെ നബി ﷺ ഒരു വാക്കും പറയുന്നില്ല. പക്ഷേ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രവൃത്തി തന്നെ ഒരു വലിയ പാഠമാണ്. ഇത്തരം ഹദീസുകളെ "ഫിഅ്ലിയ്യ്" (പ്രവൃത്തികളിലൂടെയുള്ളത്) എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

4മൂന്നാമത്തെ രൂപം: നബി ﷺയുടെ അംഗീകാരം

ഇതാണ് പലർക്കും അത്ര പരിചയമില്ലാത്ത രൂപം. നബി ﷺയുടെ മുന്നിൽ വെച്ച് ഒരു സ്വഹാബി എന്തെങ്കിലും ചെയ്യുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ പറയുന്നു. നബി ﷺ അത് കാണുന്നു, അറിയുന്നു. എന്നിട്ടും അതിനെ എതിർക്കുന്നില്ല.

ആ മൗനം തന്നെ ഒരു അംഗീകാരമാണ്. കാരണം തെറ്റായ ഒരു കാര്യം കണ്ടാൽ നബി ﷺ മിണ്ടാതിരിക്കുമായിരുന്നില്ല.

ഒരു ഉദാഹരണം: ഒരിക്കൽ നബി ﷺയുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഖാലിദ് ബ്നു വലീദ് (റ) ഉടുമ്പിന്റെ മാംസം കഴിച്ചു. നബി ﷺ സ്വയം അത് കഴിച്ചില്ല; തന്റെ നാട്ടിൽ ഇല്ലാത്ത ഭക്ഷണമായതിനാൽ തനിക്ക് താൽപ്പര്യം തോന്നുന്നില്ല എന്ന് പറഞ്ഞു. പക്ഷേ ഖാലിദിനെ (റ) തടഞ്ഞതുമില്ല. ഈ സംഭവം സഹീഹുൽ ബുഖാരിയിലും സഹീഹ് മുസ്ലിമിലും ഉണ്ട്.

അതിൽ നിന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ മനസ്സിലാക്കി: അത് അനുവദനീയമാണ്. ഇത്തരം ഹദീസുകളെ "തഖ്രീരിയ്യ്" (അംഗീകാരത്തിലൂടെയുള്ളത്) എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

5ഹദീസും സുന്നത്തും: ഒന്നാണോ?

ഈ രണ്ട് വാക്കുകളും പലപ്പോഴും ഒരേ അർത്ഥത്തിൽ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. ഹദീസ് പണ്ഡിതന്മാരുടെ ഉപയോഗത്തിൽ രണ്ടും ഏറെക്കുറെ ഒന്നുതന്നെയാണ്.

എങ്കിലും ഒരു ചെറിയ വ്യത്യാസം ഓർക്കുന്നത് നല്ലതാണ്. സുന്നത്ത് എന്നാൽ നബി ﷺയുടെ ജീവിതരീതി, വഴി. ഹദീസ് എന്നാൽ ആ വഴി നമ്മിലേക്ക് എത്തിക്കുന്ന റിപ്പോർട്ട്. അതായത്, സുന്നത്ത് ഒരു പാതയാണെങ്കിൽ ഹദീസ് ആ പാതയിലേക്കുള്ള വഴികാട്ടിയാണ്.

ഇവിടെ ഒരു സാധാരണ തെറ്റിദ്ധാരണയുണ്ട്. ഫിഖ്ഹ് (കർമ്മശാസ്ത്രം) ചർച്ചകളിൽ "സുന്നത്ത്" എന്ന വാക്ക് ചെയ്താൽ പ്രതിഫലമുള്ളതും ഉപേക്ഷിച്ചാൽ കുറ്റമില്ലാത്തതുമായ കർമ്മങ്ങൾക്കും ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. ഇത് കേട്ട് ചിലർ കരുതുന്നു, നബി ﷺയുടെ സുന്നത്ത് മുഴുവൻ "വേണമെങ്കിൽ ചെയ്യാവുന്നത്" മാത്രമാണെന്ന്. അത് ശരിയല്ല. നിർബന്ധ കർമ്മങ്ങൾ എങ്ങനെ ചെയ്യണം എന്ന് പോലും നമ്മൾ പഠിക്കുന്നത് സുന്നത്തിൽ നിന്നാണ്.

6നബി ﷺയുടെ വാക്കുകൾക്ക് ഇത്ര പ്രാധാന്യം എന്തുകൊണ്ട്?

ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യന്റെ വാക്കുകൾ പോലെയല്ല നബി ﷺയുടെ വാക്കുകൾ. അല്ലാഹു തന്നെ ഖുർആനിൽ പറയുന്നു:

ഈ ആയത്തുകൾ നേരിട്ട് സംസാരിക്കുന്നത് നബി ﷺ എത്തിച്ച ഖുർആനിനെക്കുറിച്ചാണ്. എന്നാൽ ദീനിന്റെ കാര്യത്തിൽ നബി ﷺ നൽകിയ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങളും സ്വന്തം ഇഷ്ടത്തിൽ നിന്നല്ല, അല്ലാഹുവിന്റെ മാർഗ്ഗദർശനത്തിൽ നിന്നാണ് എന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ ഇതിൽ നിന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്നു.

ഹദീസിന്റെ സ്ഥാനം ഖുർആനുമായി എങ്ങനെ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നത് ഒരു വലിയ വിഷയമാണ്. അത് വരും ഭാഗങ്ങളിൽ വിശദമായി കാണാം. ഇപ്പോൾ ഓർക്കേണ്ടത് ഇത്രമാത്രം: ഹദീസ് എന്നത് ചരിത്രത്തിലെ ഒരു മനുഷ്യന്റെ ഓർമ്മക്കുറിപ്പുകൾ അല്ല, ദീൻ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ഒരു പ്രധാന ഉറവിടമാണ്.

7നമ്മുടെ ജീവിതത്തിൽ

രാവിലെ ഉണരുമ്പോൾ ചൊല്ലുന്ന ദിക്റ്, വലതുകൈ കൊണ്ട് ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നത്, കണ്ടുമുട്ടുമ്പോൾ സലാം പറയുന്നത് — നമ്മൾ ദിവസവും ചെയ്യുന്ന എത്രയോ കാര്യങ്ങൾ ഹദീസിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്. പലപ്പോഴും അത് നമ്മൾ ഓർക്കാറില്ല എന്ന് മാത്രം.

ഹദീസിന്റെ മൂന്ന് രൂപങ്ങൾ അറിയുമ്പോൾ ഒരു മാറ്റം സംഭവിക്കുന്നു. "നബി ﷺ എന്ത് പറഞ്ഞു" എന്ന് മാത്രമല്ല, "നബി ﷺ എങ്ങനെ ജീവിച്ചു, എന്തിനെ അംഗീകരിച്ചു" എന്നും നമ്മൾ ചോദിച്ചു തുടങ്ങുന്നു. അതോടെ ഹദീസ് പുസ്തകത്തിലെ വാക്കുകൾ മാത്രമല്ലാതാകുന്നു, ജീവിക്കാനുള്ള ഒരു മാതൃകയാകുന്നു.