ജിബ്രീൽ (അ) ചോദിച്ചു: എന്താണ് ഈമാൻ?

1ആരാണ് ആ അപരിചിതൻ?

മദീനയിലെ ഒരു സാധാരണ ദിവസം. നബി ﷺ സ്വഹാബികളോടൊപ്പം ഇരിക്കുകയാണ്. പെട്ടെന്ന് ഒരാൾ കടന്നുവരുന്നു. നല്ല വെളുത്ത വസ്ത്രം, കറുകറുത്ത മുടി. ദൂരെ നിന്ന് യാത്ര ചെയ്ത് വന്നതിന്റെ ഒരു അടയാളവും ഇല്ല. എന്നാൽ ആ സദസ്സിലെ ആർക്കും അദ്ദേഹത്തെ അറിയുകയുമില്ല.

അദ്ദേഹം നബി ﷺയുടെ തൊട്ടടുത്ത് വന്നിരുന്നു. കാൽമുട്ടുകൾ നബി ﷺയുടെ കാൽമുട്ടുകളോട് ചേർത്തുവെച്ചു. കൈകൾ തുടകളിൽ വെച്ചു. എന്നിട്ട് ചോദ്യങ്ങൾ തുടങ്ങി.

ഇസ്ലാമിക ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ഒരു സംഭാഷണമാണിത്. ഹദീസ് പണ്ഡിതന്മാർ ഇതിനെ "ജിബ്രീൽ ഹദീസ്" എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഇമാം നവവി തന്റെ നാൽപത് ഹദീസുകളിൽ രണ്ടാമതായി ചേർത്തതും ഇതാണ്.

2മൂന്ന് ചോദ്യങ്ങൾ, മൂന്ന് ഉത്തരങ്ങൾ

ഉമർ (റ) ആണ് ഈ സംഭവം വിവരിക്കുന്നത്. അതിന്റെ കേന്ദ്രഭാഗം ഇങ്ങനെയാണ്:

ആ മനുഷ്യൻ പോയ ശേഷം നബി ﷺ ഉമറിനോട് (റ) ചോദിച്ചു: "ചോദ്യം ചോദിച്ചത് ആരാണെന്ന് അറിയാമോ?" അല്ലാഹുവിനും റസൂലിനും അറിയാം എന്ന് അദ്ദേഹം മറുപടി പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ നബി ﷺ പറഞ്ഞു: അത് ജിബ്രീൽ (അ) ആയിരുന്നു. നിങ്ങളുടെ ദീൻ നിങ്ങളെ പഠിപ്പിക്കാൻ വന്നതാണ്.

3ഒരു വീടിന്റെ മൂന്ന് നിലകൾ

ഈ മൂന്നിനെയും ഒരു വീടായി സങ്കൽപ്പിച്ചുനോക്കൂ.

ഇസ്ലാം താഴത്തെ നിലയാണ്. പുറത്ത് നിന്ന് എല്ലാവർക്കും കാണാവുന്ന ഭാഗം. ശഹാദത്ത്, നമസ്കാരം, സകാത്ത്, നോമ്പ്, ഹജ്ജ് — ഇവയെല്ലാം ശരീരം കൊണ്ടും സമ്പത്ത് കൊണ്ടും ചെയ്യുന്ന, പുറമേ കാണാവുന്ന കീഴ്‌വണക്കമാണ്.

ഈമാൻ വീടിന്റെ ഉള്ളിലെ ശക്തിയാണ്. അല്ലാഹു, മലക്കുകൾ, ഗ്രന്ഥങ്ങൾ, പ്രവാചകന്മാർ, ആഖിറം, ഖദർ — ഈ ആറ് കാര്യങ്ങളിലുള്ള ഹൃദയത്തിന്റെ ഉറപ്പ്. പുറത്ത് നിന്ന് ആർക്കും നേരിട്ട് കാണാനാവില്ല, പക്ഷേ അതില്ലാതെ വീട് നിൽക്കില്ല. (ഈ ആറ് കാര്യങ്ങൾ അടുത്ത ഭാഗത്തിൽ വിശദമായി കാണാം.)

ഇഹ്സാൻ ഏറ്റവും മുകളിലെ നിലയാണ്. ആരാധനയുടെ ഗുണമേന്മ. എന്ത് ചെയ്യുന്നു എന്നതിനേക്കാൾ, എങ്ങനെ ചെയ്യുന്നു എന്നതാണ് ഇവിടെ പ്രധാനം.

4ഇസ്ലാമും ഈമാനും: രണ്ടും ഒന്നാണോ?

ഈ ഹദീസിൽ ഇസ്ലാമിനും ഈമാനിനും നബി ﷺ വെവ്വേറെ ഉത്തരം നൽകി. അപ്പോൾ ഇവ രണ്ടും വ്യത്യസ്ത കാര്യങ്ങളാണോ?

ഇമാം ഇബ്നു റജബ് (റഹി) ജാമിഉൽ ഉലൂമി വൽ ഹികം എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ഈ ഹദീസ് വിശദീകരിക്കുമ്പോൾ മനോഹരമായ ഒരു തത്വം പറയുന്നുണ്ട്: രണ്ട് വാക്കുകളും ഒന്നിച്ച് വരുമ്പോൾ, ഇസ്ലാം പുറമേയുള്ള കർമ്മങ്ങളെയും ഈമാൻ ഉള്ളിലെ വിശ്വാസത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഓരോന്നും ഒറ്റയ്ക്ക് വരുമ്പോൾ, അത് മറ്റേതിനെ കൂടി ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.

ഒരു ശരീരവും അതിലെ ആത്മാവും പോലെയാണ് ഇവ. ശരീരമില്ലാത്ത ആത്മാവും ആത്മാവില്ലാത്ത ശരീരവും ജീവനുള്ള ഒരു മനുഷ്യനാവില്ല.

5ഇഹ്സാൻ: അവൻ കാണുന്നുണ്ട്

ഇഹ്സാനിന്റെ നിർവചനത്തിൽ രണ്ട് പടികളുണ്ട്.

ആദ്യത്തേത് ഏറ്റവും ഉയർന്നതാണ്: അല്ലാഹുവിനെ മുന്നിൽ കാണുന്നതുപോലെ ആരാധിക്കുക. ആ ഹൃദയം സ്നേഹത്താലും ആഗ്രഹത്താലും നിറഞ്ഞിരിക്കും.

അതിന് കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ രണ്ടാമത്തെ പടി: അല്ലാഹു എന്നെ കാണുന്നുണ്ട് എന്ന ബോധത്തോടെ ആരാധിക്കുക. ഇത് ഓരോ മുസ്ലിമിനും എത്തിപ്പിടിക്കാവുന്ന ഒരു അവസ്ഥയാണ്.

ഓഫീസിലെ ഇടവേളയിൽ ധൃതിപിടിച്ച് നമസ്കരിക്കുന്ന ഒരാളെ ഓർക്കുക. ശരീരം നമസ്കാരത്തിലാണ്, മനസ്സ് അടുത്ത മീറ്റിംഗിലാണ്. ഇനി അതേ ആൾ, നിയ്യത്ത് ചെയ്യുന്നതിന് മുമ്പ് ഒരു നിമിഷം നിന്ന് "എന്റെ റബ്ബ് എന്നെ ഇപ്പോൾ കാണുന്നുണ്ട്" എന്ന് ഓർക്കുന്നു എന്ന് കരുതുക. നമസ്കാരം അതേ റക്അത്തുകൾ തന്നെ. പക്ഷേ അതിന്റെ രുചി മാറുന്നു. അതാണ് ഇഹ്സാനിലേക്കുള്ള ആദ്യ ചുവട്.

ഇഹ്സാൻ ആരാധനയിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ആരും കാണാത്ത സമയത്തെ സത്യസന്ധത, ജോലിയിലെ ആത്മാർത്ഥത, കുടുംബത്തോടുള്ള പെരുമാറ്റം — എല്ലായിടത്തും "അവൻ കാണുന്നുണ്ട്" എന്ന ബോധം ഒരു മുഅ്മിനിനെ നയിക്കുന്നു.

6നാം എവിടെ നിൽക്കുന്നു?

ഈ ഹദീസ് നമ്മെ നിരാശരാക്കാനുള്ളതല്ല. ഓരോ മുസ്ലിമും താഴത്തെ നിലയിലാണ് ജീവിതം തുടങ്ങുന്നത്. അവിടെ നിന്ന് ഉള്ളിലെ ഉറപ്പിലേക്കും, പിന്നെ ആരാധനയുടെ സൗന്ദര്യത്തിലേക്കും പടിപടിയായി കയറാനുള്ള ഒരു വഴിയാണ് ജിബ്രീൽ (അ) വരച്ചുകാണിച്ചത്.

ഈമാൻ വളർത്തുക എന്നതിന്റെ അർത്ഥവും ഇതാണ്: ഇന്നലെ നിന്ന നിലയിൽ നിന്ന് ഇന്ന് ഒരു പടി കൂടി മുകളിലേക്ക്.